الأربعون النووية

ഇമാം നവവി ﵀

പേരും ജനനവും
യഹിയ ബിൻ ശറഫ് ബിൻ മുരി ബിൻ ഹസൻ ബിൻ ഹിസാം എന്നാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പൂർണ്ണനാമം. 'അൽ-ഹിസാമി അൽ-നവവി അൽ-ഹൗറാനി അൽ-ശാഫിഇയ്യ്' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഇദ്ദേഹം 'മുഹ്‌യിദ്ദീൻ' (ദീനിനെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിച്ചവൻ) എന്ന പദവിനാമത്തിലും 'അബൂ സകരിയ്യ' എന്ന കുൻയത്തിലും പ്രശസ്തനാണ്. ഹിജ്റ 631-ൽ ജനിച്ച അദ്ദേഹം തന്റെ 45-ാം വയസ്സിൽ ഹിജ്റ 676-ലാണ് വഫാത്തായത്. ചുരുങ്ങിയ കാലയളവിനുള്ളിൽ വിജ്ഞാനത്തിന്റെ ലോകത്ത് തുല്യതയില്ലാത്ത സംഭാവനകൾ നൽകാൻ അദ്ദേഹത്തിന് സാധിച്ചു.

വിജ്ഞാനത്തോടുള്ള ആവേശം
ഇമാം ദഹബി തന്റെ 'താരീഖുൽ ഇസ്‌ലാം' എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ ഇമാം നവവിയെക്കുറിച്ച് ഇപ്രകാരം രേഖപ്പെടുത്തുന്നു: അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിഷ്യനായ ഇബ്നുൽ അത്വാർ പറഞ്ഞതനുസരിച്ച്, ഇമാം നവവി തന്റെ രാത്രിയോ പകലോ വിജ്ഞാന സമ്പാദനത്തിനല്ലാതെ മറ്റൊന്നിനും വേണ്ടി പാഴാക്കിയിരുന്നില്ല. ഹദീസുകളെയും അവയുടെ വിവിധ ഇനങ്ങളെയും (സ്വഹീഹ്, ദഈഫ് തുടങ്ങിയവ) കുറിച്ച് ആഴത്തിലുള്ള അറിവുണ്ടായിരുന്ന അദ്ദേഹം, അതിലെ അപൂർവ്വ പദങ്ങളെയും അതിൽ നിന്നുള്ള കർമ്മശാസ്ത്രപരമായ കണ്ടെത്തലുകളെയും (ഇസ്തിൻബാത്ത്) കൃത്യമായി വിശകലനം ചെയ്തിരുന്നു. ശാഫിഇയ്യ മദ്ഹബിലെ നിയമങ്ങളിലും അടിസ്ഥാനങ്ങളിലും സ്വഹാബികളുടെയും താബിഉകളുടെയും അഭിപ്രായ വ്യത്യാസങ്ങളിലും അദ്ദേഹത്തിന് അസാമാന്യമായ പാണ്ഡിത്യമുണ്ടായിരുന്നു. സലഫുസ്സ്വാലിഹുകളുടെ (മുൻഗാമികൾ) പാതയാണ് അദ്ദേഹം ഇതിലെല്ലാം പിന്തുടർന്നത്.

ഇമാം ദഹബി തുടർന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു: അല്ലാഹുവിൻ്റെ ഗുണവിശേഷണങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഹദീസുകളിൽ ഖുർആനിലും സുന്നത്തിലും വന്നത് പോലെ വിശ്വസിക്കുകയും അതേപടി വിട്ടുകൊടുക്കുകയും (സുകൂത്ത് \ أمروها كما وردت) ചെയ്യുന്നതായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ശൈലി. എങ്കിലും തൻ്റെ പ്രസിദ്ധമായ 'ശറഹു മുസ്‌ലിമി'ൽ ചിലയിടങ്ങളിൽ അല്പം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ (تأويل) അദ്ദേഹം നൽകിയിട്ടുണ്ട്. തൻ്റെ മദ്ഹബിലും വിജ്ഞാന ശാഖകളിലും ഉറച്ചു നിന്നുകൊണ്ട് തന്നെ മുൻഗാമികളുടെ പാതയോടുള്ള പ്രതിബദ്ധത അദ്ദേഹം പുലർത്തിയിരുന്നു.

പ്രധാന രചനകൾ
ഇസ്‌ലാമിക ലോകത്ത് ഇന്നും നിത്യനൂതനമായി നിലകൊള്ളുന്ന നിരവധി മഹത്തായ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ അദ്ദേഹം രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. അവയിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവ ഇവയാണ്:

> തഹ്ദീബുൽ അസ്മാഇ വൽ ലുഗാത്ത്
> മിൻഹാജുത്വാലിബീൻ
> അൽ-മിൻഹാജ് (ശറഹു സ്വഹീഹ് മുസ്‌ലിം)
> അൽ-അദ്കാർ (ഹി ലിയത്തുൽ അബ്റാർ)
> റിയാദുസ്സ്വാലിഹീൻ
> അൽ-ഈളാഹ് ഫിൽ മനാസിക്
> റൗളത്തുത്വാലിബീൻ
> അൽ-തിബ്യാൻ (വിശുദ്ധ ഖുർആൻ വാഹകർക്കുള്ള മര്യാദകൾ)

> അർബഊൻ (പ്രശസ്തമായ 40 ഹദീസുകൾ)അൽ-മജ്മൂഅ് (ശറഹുൽ മുഹദ്ദബ്) - ഇത് അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ഏറ്റവും വലിയ കർമ്മശാസ്ത്ര ഗ്രന്ഥമാണ്.

ഇമാം നവവിയുടെ നാൽപ്പത് ഹദീസുകൾ (അർബഊന നവവിയ്യ)

ഇസ്‌ലാം മതത്തിൻ്റെ അടിസ്ഥാന പാഠങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ലോകപ്രശസ്തമായ ഹദീസ് സമാഹാരമാണിത്. യഥാർത്ഥത്തിൽ ഈ ഗ്രന്ഥത്തിൽ 42 ഹദീസുകളാണുള്ളതെങ്കിലും 'നാൽപ്പത്' എന്ന പേരിൽ ഇതറിയപ്പെടുന്നു. ഇസ്‌ലാമിക നിയമങ്ങളുടെയും വിശ്വാസങ്ങളുടെയും ആകെത്തുകയെന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാവുന്ന ഹദീസുകളാണ് ഇതിൽ തിരഞ്ഞെടുത്തിട്ടുള്ളത്. മിക്ക പണ്ഡിതന്മാരും അഭിപ്രായപ്പെടുന്നത് ഈ നാൽപ്പത് ഹദീസുകൾ പഠിക്കുന്നതിലൂടെ ഒരാൾക്ക് ഇസ്‌ലാമിൻ്റെ പകുതിയോ മൂന്നിലൊന്നോ അറിവ് ലഭിക്കുമെന്നാണ്.

പ്രവർത്തനങ്ങൾ നിയ്യത്തിനെ (ഉദ്ദേശ്യം) അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് എന്ന ഹദീസ് മുതൽ, സത്യവിശ്വാസം, ഇസ്‌ലാമിൻ്റെ അഞ്ച് തൂണുകൾ, ഹലാൽ-ഹറാം വ്യത്യാസങ്ങൾ, സ്വഭാവശുദ്ധി തുടങ്ങിയവ ഇതിൽ ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടുന്നു. സാധാരണക്കാർക്കും വിദ്യാർത്ഥികൾക്കും ഹദീസുകൾ എളുപ്പത്തിൽ പഠിക്കാനും ഹൃദിസ്ഥമാക്കാനും സാധിക്കുക എന്നതായിരുന്നു ഇമാം നവവി ഇതിലൂടെ ലക്ഷ്യമിട്ടത്. ഇന്ന് ലോകമെമ്പാടുമുള്ള മതപാഠശാലകളിൽ പ്രാഥമിക പഠനത്തിന് ഈ ഗ്രന്ഥം ഒരു അവലംബമായി ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു.

ഈ ഗ്രന്ഥം രചിക്കാനുള്ള കാരണങ്ങൾ
ഇസ്‌ലാം മതത്തിന്റെ വിവിധ വശങ്ങളെക്കുറിച്ച് (വിശ്വാസം, കർമ്മം, സ്വഭാവം) പൂർണ്ണമായ അറിവ് നൽകുന്ന ഹദീസുകൾ ഒരു ചെറിയ പുസ്തകത്തിൽ ഉൾക്കൊള്ളിക്കുക എന്നതായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം. "എന്റെ സമുദായത്തിന് വേണ്ടി മതപരമായ വിഷയങ്ങളിൽ നാൽപ്പത് ഹദീസുകൾ ആരെങ്കിലും മനഃപാഠമാക്കിയാൽ അല്ലാഹു അവനെ അന്ത്യനാളിൽ പണ്ഡിതന്മാരോടൊപ്പം ഉയിർത്തെഴുന്നേൽപ്പിക്കും" എന്ന അർത്ഥത്തിലുള്ള ഒരു ഹദീസ് പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്നു (ഇത് ദുർബലമായ ഹദീസാണെന്ന് ഇമാം നവവി തന്നെ സൂചിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്). ഈ മഹത്തായ ലക്ഷ്യം മുൻനിർത്തി മുൻകാല പണ്ഡിതന്മാർ നാൽപ്പത് ഹദീസുകൾ വീതം ക്രോഡീകരിച്ചിരുന്നു. ആ മാതൃക അദ്ദേഹം പിന്തുടർന്നു. ഇസ്‌ലാമിക നിയമങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനമായ ഹദീസുകൾ മാത്രം തിരഞ്ഞെടുത്ത് ജനങ്ങൾക്ക് പഠനം എളുപ്പമാക്കുക എന്നതായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം.

നാൽപ്പത് ഹദീസുകളും ഇബ്നു സ്വലാഹും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം
• യഥാർത്ഥ സമാഹർത്താവ്: ഇമാം നവവി തന്റെ നാൽപ്പത് ഹദീസുകൾ തുടങ്ങുന്നത് പൂജ്യത്തിൽ നിന്നല്ല. ഇബ്നു സ്വലാഹ് നേരത്തെ ക്രോഡീകരിച്ച 'അൽ അഹാദീസുൽ കുല്ലിയ്യ' എന്ന സമാഹാരത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് ഇമാം നവവി തന്റെ ഗ്രന്ഥം തയ്യാറാക്കിയത്.

ഇസ്‌ലാമിന്റെ ആകെത്തുകയെന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാവുന്ന 26 ഹദീസുകളാണ് ഇബ്നു സ്വലാഹ് ആദ്യം തിരഞ്ഞെടുത്തത്. ഈ ഹദീസുകൾ മതത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന നിയമങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നവയായിരുന്നു. ഇമാം നവവി ഈ 26 ഹദീസുകൾ പൂർണ്ണമായും സ്വീകരിക്കുകയും, അതിനോടൊപ്പം മതത്തിന്റെ പൂർണ്ണതയ്ക്ക് അത്യന്താപേക്ഷിതമെന്ന് തനിക്ക് തോന്നിയ 16 ഹദീസുകൾ കൂടി കൂട്ടിച്ചേർക്കുകയും ചെയ്തു. അങ്ങനെയാണ് ആകെ 42 ഹദീസുകൾ ആയത്. ഇബ്നു സ്വലാഹ് തിരഞ്ഞെടുത്ത 26 ഹദീസുകളും വളരെ പ്രശസ്തവും ആധികാരികവുമാണ്. ഇമാം നവവി അത് വികസിപ്പിച്ചതോടെയാണ് ഈ ഗ്രന്ഥത്തിന് ലോകവ്യാപകമായ അംഗീകാരം ലഭിച്ചത്.

ഇമാം നവവിയുടെ ആമുഖം

(ഇമാം നവവി (റ) തൻ്റെ അർബഊൻ (നാല്പത് ഹദീസുകൾ) എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിന് നൽകിയ ആമുഖം)

സകല ലോക രക്ഷിതാവായ അല്ലാഹുവിനാണ് സർവ്വ സ്തുതിയും. ആകാശഭൂമികളുടെ സ്രഷ്ടാവും സംവിധായകനും. സൃഷ്ടികളെക്കൊണ്ട് നിലനിൽക്കുന്നവൻ. സത്യവിശ്വാസികളെ നേർമാർഗ്ഗത്തിലാക്കാനും ദീനിൻ്റെ നിയമങ്ങൾ തെളിവുകളോടെയും വ്യക്തമായ പ്രമാണങ്ങളോടെയും വിശദീകരിച്ചു കൊടുക്കാനും വേണ്ടി പ്രവാചകന്മാരെ നിയോഗിച്ചവൻ. അവൻ്റെ എല്ലാ അനുഗ്രഹങ്ങൾക്കും ഞാൻ അവനെ സ്തുതിക്കുന്നു. അവൻ്റെ ഔദാര്യവും കാരുണ്യവും കൂടുതൽ ചോദിക്കുന്നു. ഏകനും അടക്കിഭരിക്കുന്നവനുമായ, ഉദാരനും ഏറെ പൊറുക്കുന്നവനുമായ അല്ലാഹു അല്ലാതെ മറ്റൊരു ആരാധ്യനില്ലെന്ന് ഞാൻ സാക്ഷ്യം വഹിക്കുന്നു. നമ്മുടെ നേതാവായ മുഹമ്മദ് നബി ﷺ അവൻ്റെ ദാസനും റസൂലും ഇഷ്ടദാസനും ഉറ്റ സ്നേഹിതനുമാണെന്നും ഞാൻ സാക്ഷ്യം വഹിക്കുന്നു. സൃഷ്ടികളിൽ വെച്ച് ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായ അദ്ദേഹം, കാലങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാലും മായാത്ത അത്ഭുതമായി നിലനിൽക്കുന്ന വിശുദ്ധ ഖുർആൻ കൊണ്ടും, വഴികാണുന്നവർക്ക് വെളിച്ചമേകുന്ന സുന്നത്തുകൾ കൊണ്ടും ആദരിക്കപ്പെട്ടവനാണ്. വചനങ്ങളുടെ സംക്ഷിപ്തത കൊണ്ടും ദീനിൻ്റെ വിശാലത കൊണ്ടും അദ്ദേഹം പ്രത്യേകതയുള്ളവനാണ്. അല്ലാഹുവിൻ്റെ അനുഗ്രഹവും സമാധാനവും അദ്ദേഹത്തിന് മേലും സകല പ്രവാചകന്മാർക്കും ദൂതന്മാർക്കും അവരുടെ കുടുംബത്തിനും സകല സജ്ജനങ്ങൾക്കും ഉണ്ടാവട്ടെ.

തുടർന്ന്: അലി ബിൻ അബീ ത്വാലിബ് (റ), അബ്ദുല്ലാഹിബ്നു മസ്ഊദ് (റ), മുആദ് ബിൻ ജബൽ (റ), അബുദ്ദർദാഅ് (റ), ഇബ്നു ഉമർ (റ), ഇബ്നു അബ്ബാസ് (റ), അനസ് ബിൻ മാലിക് (റ), അബൂഹുറൈറ (റ), അബൂസഈദ് അൽ ഖുദ്‌രി (റ) എന്നിവരിൽ നിന്ന് ധാരാളം വഴികളിലൂടെയും വ്യത്യസ്തമായ റിപ്പോർട്ടുകളിലൂടെയും നാം നിവേദനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്: റസൂലുല്ലാഹി ﷺ അരുളി: "എൻ്റെ ഉമ്മത്തിന് അവരുടെ ദീനിൻ്റെ കാര്യത്തിൽ നിന്ന് നാല്പത് ഹദീസുകൾ മനഃപാഠമാക്കുന്നവനെ അല്ലാഹു ഖിയാമത്ത് നാളിൽ ഫഖീഹുകളുടെയും ഉലമാക്കളുടെയും കൂട്ടത്തിൽ ഉയിർത്തെഴുന്നേൽപ്പിക്കും." മറ്റൊരു റിപ്പോർട്ടിൽ: "അല്ലാഹു അവനെ ഫഖീഹും ആലിമുമായി ഉയിർത്തെഴുന്നേൽപ്പിക്കും." അബുദ്ദർദാഇൻ്റെ റിപ്പോർട്ടിൽ: "ഖിയാമത്ത് നാളിൽ ഞാൻ അവൻ്റെ ശുപാർശകനും സാക്ഷിയുമായിരിക്കും." ഇബ്നു മസ്ഊദിൻ്റെ റിപ്പോർട്ടിൽ: അവനോട് പറയപ്പെടും: "സ്വർഗ്ഗത്തിൻ്റെ ഏത് കവാടത്തിലൂടെ വേണമെങ്കിലും നീ പ്രവേശിച്ചുകൊള്ളുക." ഇബ്നു ഉമറിൻ്റെ റിപ്പോർട്ടിൽ: "ഉലമാക്കളുടെ കൂട്ടത്തിൽ അവനെ രേഖപ്പെടുത്തുകയും ശുഹദാക്കളുടെ കൂട്ടത്തിൽ അവനെ ഒരുമിച്ചുകൂട്ടുകയും ചെയ്യും." ഈ ഹദീസിൻ്റെ സനദുകൾ (നിവേദക പരമ്പരകൾ) പലതാണെങ്കിലും, ഇതൊരു ളഈഫ് (ദുർബ്ബലമായ) ഹദീസാണെന്ന കാര്യത്തിൽ ഹദീസ് പണ്ഡിതന്മാർ ഏകോപിച്ചിട്ടുണ്ട്.

ഈ വിഷയത്തിൽ അല്ലാഹുവിന്റെ തൃപ്തി ലഭിക്കട്ടെ, പണ്ഡിതന്മാർ അനേകം ഗ്രന്ഥങ്ങൾ രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇതിൽ ആദ്യമായി രചിച്ചതിൽ എനിക്ക് അറിവുള്ളത് അബ്ദുല്ലാഹിബ്നു മുഹമ്മദ് ആണ്. പിന്നീട് മുഹമ്മദ് ബിൻ അസ്‌ലം അത്ത്വൂസി (ഖുറാസാനി പണ്ഡിതൻ), ഹസൻ ബിൻ സുഫ്‌യാൻ അന്നാസാഈ, അബൂബക്കർ അൽ ആജുരി, അബൂബക്കർ ബിൻ ഇബ്റാഹീം അൽ ഇസ്ഫഹാനി, അദ്ദാറഖുത്വ്നി, അൽ ഹാകിം, അബൂ നുഐം, അബൂ അബ്ദുറഹ്മാൻ അസ്സുലമി, അബൂ സഈദ് അൽ മാലിനി, അബൂ ഉസ്മാൻ അസ്സാബൂനി, അബ്ദുല്ലാഹിബ്നു മുഹമ്മദ് അൽ അൻസാരി, അബൂബക്കർ അൽ ബൈഹഖി എന്നിവരും മുൻകാലത്തും പിൻകാലത്തുമായി എണ്ണിയാൽ തീരാത്ത പണ്ഡിതന്മാരും ഇതിൽ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഈ ഇമാമുകളെയും ഇസ്ലാമിന്റെ പണ്ഡിതന്മാരെയും മാതൃകയാക്കി നാല്പത് ഹദീസുകൾ സമാഹരിക്കാൻ ഞാൻ അല്ലാഹുവിനോട് തേട്ടം നടത്തി (ഇസ്തിഖാറ). സൽകർമ്മങ്ങളിൽ ദുർബ്ബല (ദുർബ്ബലമായ) ഹദീസുകൾ പ്രവർത്തിക്കാൻ പാടുണ്ടെന്ന കാര്യത്തിൽ പണ്ഡിതന്മാർ ഏകോപിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്നിരുന്നാലും, എന്റെ ആശയം ഈ (മുകളിൽ പറഞ്ഞ) ഹദീസിലല്ല; മറിച്ച്, സ്വഹീഹായ ഹദീസുകളിൽ വന്ന നബി തിരുമേനി ﷺ യുടെ വചനങ്ങളിലാണ്:¹ "നിങ്ങളിൽ സാക്ഷ്യം വഹിക്കുന്നവർ ഹാജരില്ലാത്തവർക്ക് എത്തിച്ചുകൊടുക്കട്ടെ." അതുപോലെ അവിടുന്ന് അരുളി: "എന്റെ വചനം കേൾക്കുകയും അത് ഉൾക്കൊള്ളുകയും താൻ കേട്ടതുപോലെ തന്നെ അത് മറ്റുള്ളവർക്ക് എത്തിച്ചുകൊടുക്കുകയും ചെയ്ത വ്യക്തിയെ അല്ലാഹു പ്രകാശിപ്പിക്കട്ടെ (നന്മ നൽകട്ടെ)."

പിന്നീട് പണ്ഡിതന്മാരിൽ ചിലർ ദീനിന്റെ അടിസ്ഥാന തത്വങ്ങളെക്കുറിച്ചും (ഉസൂൽ-أصول), ചിലർ ശാഖാപരമായ കാര്യങ്ങളെക്കുറിച്ചും (ഫുറൂഅ് - فروع), ചിലർ ജിഹാദിനെക്കുറിച്ചും, ചിലർ സന്യാസത്തെക്കുറിച്ചും (സുഹ്ദ് زهد), ചിലർ മര്യാദകളെക്കുറിച്ചും (ആദാബ്), ചിലർ പ്രസംഗങ്ങളെക്കുറിച്ചും നാല്പത് ഹദീസുകൾ സമാഹരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇതെല്ലാം നല്ല ലക്ഷ്യങ്ങളാണ്. അവരെ അല്ലാഹു തൃപ്തിപ്പെടട്ടെ. എന്നാൽ ഇതിനെല്ലാം ഉപരിയായി നാല്പത് ഹദീസുകൾ സമാഹരിക്കാൻ ഞാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നു. അവ ഇതെല്ലാം ഉൾക്കൊള്ളുന്നവയായിരിക്കും. അതിലെ ഓരോ ഹദീസും ദീനിന്റെ അടിസ്ഥാന നിയമങ്ങളിൽ പെട്ട ഒന്നാണ്. ഇസ്‌ലാമിന്റെ മുഴുവൻ കാര്യങ്ങളും ഇതിൽ അധിഷ്ഠിതമാണെന്നും, പകുതി ഇസ്‌ലാമാണെന്നും അല്ലെങ്കിൽ മൂന്നിലൊന്ന് ഇസ്‌ലാമാണെന്നുമൊക്കെ പണ്ഡിതന്മാർ ഇതിനെ വിശേഷിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഈ നാല്പത് ഹദീസുകളും സ്വഹീഹായവ ആയിരിക്കണമെന്ന് ഞാൻ നിബന്ധന വെക്കുന്നു. അവയിൽ മിക്കതും ബുഖാരി, മുസ്‌ലിം എന്നീ സ്വഹീഹായ ഗ്രന്ഥങ്ങളിലുള്ളതാണ്. അവ മനഃപാഠമാക്കാൻ എളുപ്പമാകുന്നതിനും അല്ലാഹു ഉദ്ദേശിച്ചാൽ കൂടുതൽ ആളുകൾക്ക് പ്രയോജനം ലഭിക്കുന്നതിനും വേണ്ടി സനദുകൾ ഒഴിവാക്കി ഞാൻ അവ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു. അതിനുശേഷം അവയിലെ പ്രയാസകരമായ പദങ്ങൾ വിശദീകരിക്കുന്ന ഒരു അധ്യായം കൂടി ഞാൻ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നു.

പരലോകം ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഓരോ വ്യക്തിയും ഈ ഹദീസുകൾ അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ടതാണ്. കാരണം, ദീനിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട കാര്യങ്ങളും എല്ലാ സൽകർമ്മങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള സൂചനകളും ഇതിൽ ഉൾക്കൊണ്ടിട്ടുണ്ട്. ഇത് ചിന്തിക്കുന്നവർക്ക് വ്യക്തമാകുന്ന കാര്യമാണ്. അല്ലാഹുവിലാണ് എന്റെ ആശ്രയം, അവനിലേക്കാണ് എന്റെ ഭരമേൽപ്പിക്കൽ, അവനിലേക്കാണ് എന്റെ മടക്കം. അവനാണ് സ്തുതിയും അനുഗ്രഹവും, അവനിലൂടെയല്ലാതെ വിജയവും സംരക്ഷണവും സാധ്യമല്ല.